Microplastics

Je komt het overal tegen: microplastic. Het is een gevaar voor het milieu, funest voor mens en dier en er moet iets aan gedaan worden. Klopt allemaal. Maar wat is het precies? Waar komen deze kleine deeltjes kunststof vandaan? Hoe gevaarlijk zijn ze en hoe kun je ze vermijden? We gaan het onder de loep nemen…

Dit zijn microplastics

Micro plastics zijn kleine deeltjes kunststof (het zijn synthetische polymeren). Ze zijn kleiner dan 5 mm en zodra ze kleiner zijn dan 1 mm, dan worden ook wel microkorrels of microbeads genoemd. Microbeads die kleiner zijn dan 0,05 mm worden nanoplastics genoemd. De kleine deeltjes zijn nauwelijks afbreekbaar of oplosbaar in water en/of het milieu. Als ze éénmaal in het water, de lucht of in de grond terechtkomen, dan zal er altijd wel iets van achterblijven. En het is onvermijdelijk dat deze, soms microscopische, deeltjes plastic in onze leefomgeving terecht komen.

Hier komen micro plastics vandaan

Synthetische polymeren worden veel toegepast in alledaagse producten. Onder andere in plastic verpakkingen, in synthetische kleding, in gebruiksvoorwerpen, in verf, in (auto)banden, in cosmetica en andere producten die dienen voor lichamelijke verzorging en/of schoonmaakmiddelen. Deze producten kunnen slijtage vertonen waardoor synthetische polymeren in kleine deeltjes worden verspreid. Ook door het simpelweg gebruiken van sommige van deze producten, zorg je ervoor dat er micro plastics in het milieu terecht komen.

Hoe ontstaan micro plastics?

De vervuiling door micro plastics ontstaat op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door scrubcrèmes, tandpasta of schuurmiddelen te gebruiken. Hieraan zijn de hele kleine stukjes kunststof aan toegevoegd door fabrikanten zodat de producten hun eigenschappen (het schurende effect) krijgen. Door gebruik komen de micro plastics in het water terecht.

Ook ontstaan micro plastics door de afbraak van plastic zwerfafval. Wind, zon en regen zorgen ervoor dat het plastic broos wordt en in steeds kleinere deeltjes uitéén valt. Bij slijtage van (auto)banden en synthetische kleding, komen de microscopisch kleine deeltjes in de lucht terecht. Gewoon door alledaags gebruik.

Hoe gevaarlijk zijn micro plastics?

Ondanks dat het plaatje nog lang niet compleet is, kunnen we al wel vaststellen dat het onwenselijk is dat synthetische polymeren zich vrijuit in onze omgeving bevinden. Als je kijkt naar de hoeveelheid “zichtbaar” plastic dat zich bijvoorbeeld in de zee bevindt, en de schade dat daardoor wordt aanricht, dan hoef je geen wetenschapper te zijn om het gevaar te zien. Je kunt zelf bedenken hoeveel meer “onzichtbaar” plastic er rondzwerft en hoeveel meer schade dit kan aanrichten. En niet alleen voor de dieren en planten in de zee. Langs die weg (bijvoorbeeld via vissen, schelpdieren, algen en zeewieren), komen de kleine stukjes synthetische polymeren ook in de voedselketen terecht. Wanneer we dit voedsel eten, dan kunnen de ministukjes plastic in het lichaam komen en schade toebrengen aan organen. De nog kleinere deeltjes, de zgn. nanoplastics, zouden zich zelfs in lichaamscellen kunnen manifesteren. Met alle gevolgen van dien.

Hoe bezorgd moet je zijn?

Er wordt sinds de jaren 60 veelvuldig gebruik gemaakt van plastic. En sindsdien zijn synthetische polymeren dus ook in onze omgeving terecht gekomen. Sinds de laatste jaren is er pas eigenlijk echt aandacht voor het gevaar dat micro plastic met zich meebrengt. Er komen ook steeds betere meetmethoden en er wordt steeds meer onderzoek naar gedaan. Ook is er op politiek niveau steeds meer aandacht voor deze risico’s. Er zijn onderzoeken gaande en diverse initiatieven en aanbevelingen om micro plastics aan banden te leggen. Desalniettemin, het is onmogelijk om alle gevaren te benoemen. Gewoon omdat er onvoldoende bekend is welke schade het op langere termijn zal hebben.

Op dit moment is bezorgdheid voor je directe gezondheid misschien voorbarig. Bewustzijn daarentegen, is wel een goede ontwikkeling. Als we er nu voor kiezen om producten te gebruiken die geen synthetische polymeren bevatten, dan wordt de vervuiling en de verspreiding in elk geval stukken minder. Door bewust te kiezen voor producten die geen micro plastic bevatten, kun je dus helpen aan een beter milieu. Kies bijvoorbeeld voor biologische cosmetica of producten met een Zero Plastic Inside logo.

Zo herken je producten met microplastics

Je vindt de micropolymeren dus in alledaagse producten maar aangezien ze nagenoeg onzichtbaar zijn, zul je de etiketten moeten bekijken om er achter te komen of er micro plastics in het product zitten. Je herkent deze aan specifieke aanduidingen. De aanwezigheid van microplastic moet namelijk volgens de wet worden vermeld. Zodra de afkortingen PE (polyethyleen), PP (polypropyleen), PET (Polyethyleentereftalaat) of Nylon, op het etiket voorkomen, dan kun je er vanuit gaan dat er microplastic in het product te vinden is. Deze benamingen worden wereldwijd gebruikt om micro plastics in cosmetica te identificeren. De INCI (Internationale Naamgeving voor Cosmetische Ingrediënten) heeft de taak om alle bestanddelen in cosmeticaproducten een naam te geven.

Primaire en secundaire micro plastics

Er zijn twee soorten microplastic. Polymeer deeltjes die met opzet zijn toegevoegd aan producten vallen onder de categorie primaire micro plastics. Hierbij kun je denken aan cosmetica, schoonmaakmiddelen, verf, tandpasta of andere producten voor lichamelijke verzorging. De secundaire micro plastics komen van grotere soorten plastics. Bijvoorbeeld slijtage afkomend van synthetische kleding, (auto)banden of plastic verpakkingen. Deze categorie levert overigens de grootste bijdrage aan de verspreiding van micro plastics. Wat eigenlijk heel jammer is, want dit een stuk minder beheersbaar.

Zo vermijd je producten met microplastics

Omdat er zoveel verschillende soorten plastic zijn, en de kunststof zo vreselijk veel toepassingen kent, is het onmogelijk om de producten te vermijden. Er zijn echter een aantal keuzes die je kunt maken om jouw bijdrage aan het verspreiden van micro plastics te verminderen.

Kies voor biologische cosmetica

Biologische en natuurlijke cosmetica is vrij van synthetische bestanddelen. In reguliere cosmetica producten zijn vaak wel chemische bestanddelen toegevoegd. Onder andere om de houdbaarheid van het product te verlengen. Ook kunnen micro plastics worden toegevoegd om bijvoorbeeld een scrub-effect te krijgen. De Plastic Soup Foundation heeft een App gemaakt waarmee je kunt checken welke cosmetica producten en artikelen voor lichamelijke verzorging, micro plastics bevatten.

Kies voor polymeren zonder micro plastics

Hoewel alle micro plastics polymeren zijn, zijn niet alle polymeren micro plastics. Hierover bestaan misverstanden en dit is dus een belangrijk onderscheid. Omdat sommige soorten plastic veiliger zijn dan anderen. Om hier duidelijkheid in te brengen is er een recycle code op plastic gebruiksvoorwerpen aangebracht. Een driehoek met een nummer erin vermeld. De codes met het nummer 1, 2, 4 en 5 zijn veilig. Plastics zonder code kun je beter vermijden.

Kies voor kleding gemaakt van natuurlijke stoffen

Synthetische kleding (nylon, fleece, polyester en acryl) verliezen micro plastics wanneer het wordt gewassen in de wasmachine en vervuilen zo het water. Ook kunnen kleine deeltjes door slijtage in de lucht terecht komen. Wanneer je bewust kies voor kleding dat vervaardigd is van een natuurlijk materiaal (bijvoorbeeld katoen, wol, bamboevezels) dan draag je ook op die wijze bij aan een “groene” toekomst.

Kies zo min mogelijk voor plastic

Als je zeker wilt weten dat de producten die je gebruikt geen micro plastics bevatten, dan kies je voor andere materialen dan plastic. Althans, in ieder geval wat betreft verpakkingen, tasjes en andere gebruiksartikelen. En als je niet kunt kiezen voor een ander materiaal, dan let je onder andere op de recyclebaarheid van het plastic. De cosmetica industrie maakt het je nog makkelijker. Er zijn diverse keurmerken (o.a. Europees Ecolabel, NaTrue, BDIH, Cosmebio Bio & Eco) die garanderen dat er zich geen plastic in de producten bevinden.

Feiten & Cijfers micro plastics

Om een idee te krijgen van de problemen rondom micro plastics, is het handig om een aantal cijfers en feiten op een rij te hebben.

De cijfers

  • Er bevinden zich 51 biljoen micro plastic deeltjes in de zeeën.
  • Secondaire micro plastics zijn verantwoordelijk voor 69 tot 81% van de verspreiding.
  • Primaire micro plastics veroorzaken tussen 15 en 31% van de vervuiling.
  • Wereldwijd wordt er ongeveer 250 miljoen ton plastic geproduceerd. 40% hiervan is verpakkingsmateriaal.
  • Het aantal wetenschappelijke studies naar micro plastics is in de laatste 10 jaar ver-8-voudigd.

De feiten

  • Om microbeads in cosmetica terug te dringen, heeft de cosmetica- en verzorgingsmiddelenindustrie plastic scrub-korreltjes in veel producten vervangen.
  • Er zijn giftige stoffen in de zee die zich hechten aan de micro plastics die de zee vervuilen. Het gaat hier om de zgn. POP’s (Persistent Organic Pollutants), de biologische niet-afbreekbare giftige stoffen. Hierdoor vormt niet alleen de micro- en nanoplastics een gevaar, maar ook deze stoffen.
  • Mosselen filteren allerlei chemische stoffen uit het water. Er zijn een aantal onderzoeken gaande om te kijken of deze driehoeksmosselen succesvol kunnen worden ingezet om micro- en nanoplastics uit water te filteren.
  • Kraanwater bevat minder micro plastics dan water uit plastic flesjes. Met name het hergebruiken van plastic flesjes die eigenlijk voor éénmalig gebruik zijn, brengt risico op micro plastic met zich mee.
  • In een kweekglas (in vitro) blijken micro plastics menselijke immuuncellen te doden. Verdere en nadere onderzoeken moeten uitwijzen welk effecten micro plastics hebben in het menselijk lichaam.

Wat als we niets doen?

Je kunt natuurlijk ook je ogen sluiten voor de mogelijke gevaren van micro plastics in het milieu. Maar dat zou, op zijn minst, onverstandig zijn. Want ook al zien we nu nog geen gevaar voor de volksgezondheid, realiseer je goed dat we dit nu nog kunnen vermijden. Tenminste, daar moeten we vanuit gaan.

Eerste onderzoeksresultaten

Op basis van huidige onderzoeken die gedaan zijn in laboratoria blijkt uit kweekonderzoeken, dat nanoplastics uit nylon een vernietigend effect hebben op longweefsel. Ook blijkt uit proeven met dieren, dat nanoplastics doordringen tot placenta, darmcellen en zelfs in de bloedbaan terecht komen. Dat zijn natuurlijk geen vrolijke resultaten.

Iedereen neemt verantwoordelijkheid

Gelukkig zijn overheden ook alert gemaakt op deze uitkomsten en is er binnen de Europese Unie een bewustwording gekomen. Er wordt stevig gepleit om primaire micro plastics (dus die bewust zijn toegevoegd) te verbieden. In landen als Canada, Zweden en een aantal Amerikaanse staten zijn microbeads in verzorgingsproducten verboden of aan banden gelegd.

Ook de industrie is zich bewust van de risico’s en neemt maatregelen. Voedselfabrikanten maken steeds meer gebruik van veilig plasticmateriaal. Cosmeticafabrikanten die lid zijn de Europese cosmetica vereniging, faseren het gebruik van microbeads gezamenlijk uit. En we mogen verwachten dat langzaam maar zeker, fabrikanten van andere producten met micro plastics hun voorbeeld zullen volgen.

Europese maatregelen en regelgeving

Alles valt en staat met het gebruik van plastics. De Europese wet- en regelgevers willen het gebruik van plastic dan ook ernstig aan banden leggen. In 2015 werden er maatregelen genomen tegen het gebruik van plastic tasjes. Er is ook een EU-kunststoffenstrategie afgesproken waarin mogelijke oplossingen voor de nabije toekomst maar ook voor de lange termijn zijn bepaald. Onder andere een verplicht gebruik van 100% gerecycled of recyclebaar plastic in 2030. Ook is opgeroepen tot een totaal verbod om microbeads toe te voegen aan cosmetica, schoonmaakproducten en producten voor lichamelijke verzorging. Binnen afzienbare tijd komt er tevens een verbod op sommige plastics die voor éénmalig gebruik dienen. Bijvoorbeeld rietjes, plastic ballonhouders, wegwerpbestek en wegwerpborden.

Conclusie

Vooralsnog kunnen we stellen dat we met z’n allen hard aan de bak moeten om het gevaar van micro- en nanoplastics, microbeads en andere vervuiling door plastic, af te wenden. Wellicht door meer gebruik te maken van glas of aluminium als verpakkingsmateriaal. Deze materialen zijn op dit moment echter duurder om te recyclen, zwaarder om te vervoeren en/of beschikken (nog) niet over alle voordelen die plastic verpakkingen mogelijk heeft. Gezien de problematiek omtrent het plastic verhaal, zullen fabrikanten de mogelijkheden van alternatief verpakkingsmateriaal steeds hoger op de agenda krijgen.

Met alle regelgeving, initiatieven, zoektochten naar natuurlijke materialen die plastics kunnen vervangen en natuurlijk het consumentenbewustzijn, moeten we er vanuit kunnen gaan dat we op goede weg zitten. Er is hoop, zolang we allemaal ons steentje bijdragen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *